Hooggevoeligheid en angsten

Is je hooggevoelige kind angstig voor de dood, voor eten, voor overgeven, voor dieren, voor vreemde mensen, eigenlijk voor heel veel zaken die verder gaan dan bang zijn in het donker en bang zijn voor een monster onder je bed (wat bij ieder kind een fase is)?  Stelt het heel veel diepe vragen? Kun je je kind moeilijk geruststellen?  Lijkt de angst groter dan bij andere kinderen in de omgeving?

Dat kan kloppen. Hooggevoelige kinderen/volwassenen kampen vaker en heftiger met angsten. Dat heeft te maken met het feit dat overprikkeling leidt tot angst. En hooggevoelige personen zijn vaker en heviger overprikkeld dan niet hooggevoelige mensen.

Ik kom dit veel tegen in mijn praktijk en vind het belangrijk om hier eens wat uitgebreider op in te gaan.

Angst is een hele normale menselijke emotie. Angst is ook nuttig. Het is de manier waarop je gevaren waarneemt. Het is bedoeld als beschermingsmechanisme. Je leert wat veilig is en wat niet. Dit wordt opgeslagen in je hersenen zodat je een volgende keer uit de weg kunt blijven van het gevaar. Het systeem bereidt je lichamelijk en geestelijk voor op vluchten, vechten of bevriezen. Vandaar ook al die fysieke reacties als gevolg van het feit dat de adrenaline door je lichaam giert.

Angst begint in je hersenen als een situatie wordt herkend als dreiging of risico. Of iets maakt je bijvoorbeeld aan het schrikken. Je hersenen slaan alarm, je lichaam reageert fysiek en schiet in de stress. De adrenaline giert door je lijf, je staat klaar om te vluchten, te vechten of te bevriezen. Getunneld denken, gespannen spieren, oppervlakkige ademhaling (kan leiden tot hyperventilatie), zweten, koude handen/voeten, buikpijn, en het beklemmende gevoel van de angst die om je hart slaat. Je voelt je kwetsbaar en rot, je wilt zo snel mogelijk weg van dat gevaar.  Als de angst je helemaal overspoelt en je de controle over jezelf en je gedachten kwijt raakt, dan ben je in paniek.

In paniek raken en zijn, voelt heel bedreigend omdat controle verliezen een ingrijpende ervaring is. Helemaal voor hooggevoelige mensen omdat zij meer houvast ervaren aan een bepaalde controle, meer dan gemiddeld. Deze ervaring wordt weer opgeslagen in je hersenen, en de volgende keer is je angst sneller getriggerd, leg je linken en is de paniek nog groter. Je hoofd voegt er niet zelden ook nog extra angstige gedachten aan toe, bijvoorbeeld door extra risico’s of herinneringen aan vroegere en vergelijkbare situaties (vooral die waar het misgaat) naar boven te halen. De meest vreselijke scenario’s passeren je gedachten. De beren op de weg, die je ineens zeer helder voor ogen ziet, zijn 10 keer zo groot geworden.

Angst gaat gepaard met intense overprikkeling. Angst geeft veel overprikkeling maar het werkt ook andersom: Je bent sneller angstig, onzeker of paniekerig als je al overprikkeld bent. Omdat je systeem al op scherp staat hoeft er minder te gebeuren voor de angst geactiveerd wordt. Hooggevoelige mensen hebben meer last van overprikkeling en zijn dus ook vatbaarder voor angst.

Een angststoornis ontstaat bij hooggevoelige mensen vaak in een periode waarin zij chronisch overprikkeld zijn. Hun zenuwstelsel is als het ware uitgeput en slaat op tilt. De angst zorgt voor nog meer overprikkeling en een neerwaartse spiraal is ingezet. Op een gegeven moment word je gefrustreerd en voel je je hopeloos of je wordt gewoon bang voor je eigen angsten. Vooral het feit dat je de controle kwijt raakt en wordt overspoeld door de enorm overprikkelende ervaring van paniek, is erg beangstigend.

Er zijn dingen die je kan doen om hiermee aan de slag te gaan:

  • Vermijden uit angst werkt averechts. Mensen die last hebben van paniekaanvallen, zijn vaak veel bezig met het feit dat de mogelijkheid bestaat dat er weer een aanval komt. Ze zijn dus min of meer continu bang voor een aanval, dus bang voor de paniek. Begrijpelijk, maar het betekent wel dat ze zo dus zelf een volgende aanval binnen handbereik houden. Dit patroon moet je juist zien te doorbreken. In kleine stapjes weer die enge dingen doen en de succeservaringen die je daarbij opdoet, moeten de aangeleerde angstreflex weer doen vervagen.
  • Probeer de overprikkeling aan te pakken om zo chronische overprikkeling te voorkomen. Slaap voldoende, eet goed, kijk kritisch naar je dagindeling enz. Dan raak je minder snel overprikkeld en zak je minder diep in je angstige gedachten.
  • Lees eens een boek over angsten, zelf of lees voor aan je kind. Door inzichten te krijgen over angst en het ontstaan ervan krijg je meer kijk en grip op de angst. Soort theorie verrijking om het beter te snappen en daarna overgaan naar het oefenen in de praktijk.
  • Probeer de angstige gedachten die in je opkomen, niet te volgen. Het heeft namelijk helemaal geen zin. In een angsttoestand produceert je hoofd voornamelijk gedachten die de overprikkeling en dus de angst verergeren. Je kunt niet objectief denken op dat moment. De neiging tot reflecteren van hooggevoelige mensen is op zulke momenten dus eigenlijk onhandig.
  • Wees niet bang voor je angsten, ze horen bij jou, je kunt ze niet voorkomen maar wel zorgen dat de piek niet zo hoog wordt. Vergeet niet: het zijn de gedachten die jouw angst voeden, laat je niet leiden door je gedachten.
  • Angst kan duiden op diepere problemen, oud zeer. Het loont de moeite deze eens onder de loep te nemen met bijvoorbeeld een psycholoog. Het ordent en verklaart en geeft zo rust in je hoofd.

Makkelijker gezegd dan gedaan. Het is hard werken en het komt je niet aanwaaien maar het is zeker mogelijk om weer grip te krijgen op je angst en er boven te staan zodat je weer de controle voelt. En vergeet niet dat je hulp mag/kan inschakelen…;-)